Ուիլբերի նամակը խնամակալներին

Հարգելի բարեկամներ,

… Երկու-երեք օր խնամքից հետո խնամակալի առջև առաջ է գալիս չափազանց բարդ խնդիր: Ի վերջո, խնամքի ֆիզիկական մասը համեմատաբար հեշտ է իրականացնել: Դրա համար վերանայում ես քո աշխատանքային տեղը, ժամանակացույցը, սովորում ես կերակուր պատրաստել, մաքրությանը հետևել և այլ  բաներ, որ անհրաժեշտ են հարազատ մարդուն ֆիզիկապես աջակցություն ցուցաբերելու համար: Նրա հետ այցելում ես բժշկի, օգնում ես դեղերի օգտագործման հարցում և այլն: Դա ծանր է, բայց լուծելի. կա՛մ աշխատանքդ է ավելանում, կա՛մ օգնական ես վարձում այդ պարտավորությունները ստանձնելու համար:

Շատ ավելի բարդ է և դաժան, երբ խնամակալության ժամանակ հոգեբանական և հուզական մակարդակներում տեղի են ունենում ներքին երկպառակտություններ: Խնդրին բնորոշ են երկու կողմ. հոգեբանական և սոցիալական: Ներքուստ սկսում ես գիտակցել, որ քո բոլոր անձնական խնդիրները մարում են այն ֆոնին, որ քո հարազատի մոտ քաղցկեղ է, կամ այլ մահացու հիվանդություն: Դրա համար շաբաթ առ շաբաթ, ամիս առ ամիս դադարում ես մտածել քո անձնական խնդիրների մասին: Հարազատիդ նեղություն չտալու, վիճակն ավելի չվատթարացնելու համար անընդհատ կրկնում ես ինքդ քեզ, որ քո վիճակը այդքան վատ չէ:

Որոշ ժամանակ անց (տարբեր մարդկանց մոտ տևողությունը տարբեր է) կամաց-կամաց սկսում ես գիտակցել. այն, որ քո խնդիրները մարում են քաղցկեղի ֆոնին, դեռ չի նշանակում, որ դրանք անհետանում են: Իրականում դրանք ավելի են խորանում, քանի որ հիմա դու ունես երկու խնդիր. մեկը՝ խնդիրն ինքը, մյուսը՝ այն հանգամանքը, որ դու չես կարող բարձրաձայնել  և համապատասխան լուծում տալ դրան: Խնդիրները սկսում են մեծանալ ձնագնդի պես, և որքան փորձում ես խուփը ավելի ամուր փակել, այնքան ուժգին են դրանք դուրս պրծնում: Կամաց-կամաց սկսում ես խելագարվել: Եթե ինքնաամփոփ ես, արագանում է շնչառությունդ, անհանգստություն է համակում քեզ, սկսում ես բարձր ծիծաղել և չարաշահել գարեջուր խմելը: Եթե շփվող մարդ ես ամենաանհարգի պահերին հունից դուրս ես գալիս, տառապում ես պոռթկումների գրոհով, սենյակից դուրս գալուց շրխկացնում ես դուռը, շուրջդ թափթփում ես ու չարաշահում ես գարեջուր խմելը: Եթե ինքնամփոփ ես, լինում են պահեր, երբ ուզում ես մեռնել, եթե շփվող ես, ուզում ես, որ մեռնի քո սիրելիին: Ամեն դեպքում մթնոլորտում մահն է. դյուրագրգռությունը պատում է գիտակցությունդ, բարկությունը և հուսահատությունը խառնվում են մեղքի զգացումի հետ, որ այդ մութ հույզերն ես ապրում:

Իհարկե, այդ զգացմունքները բնական են և նորմալ՝ հաշվի առնելով հանգամանքները: Անկեղծ ասած՝ ես կանհանգստանայի այն մարդու համար, ում մոտ ժամանակ առ ժամանակ այդպիսի զգացմունքներ չեն առաջանում: Իսկ դրանք հաղթահարելու լավագույն ձևն է խոսել դրանց մասին: Չգիտեմ՝ ինչպես դա էլ ավելի սուր շեշտադրեմ․ միակ լուծումը խոսելն է:

Ու այստեղ, խնամակալը բախվում է հիշատակված երկրորդ հոգեբանական խնդիրներից մեկին՝ սոցիալական դժվարություններին: Այն պահից, հենց որոշում ես խոսել այդ ամենի մասին, հարց է ծագում. ու՞մ հետ: Նա, ում սիրում ես, հնարավոր է՝ լավագույն զրուցակիցը չէ քո այդ խնդիրների հարցում՝ պարզապես ելնելով նրանից, որ հաճախ հենց նա է այդ խնդիրը։ Ու չնայած նա է քեզ ծանրաբեռնել՝ չես ուզում, որ նրա մոտ մեղքի զգացում առաջանա, չես ուզում նրա վրա թափել այդ ամենը, ինչքան էլ որ երբեմն բարկանում ես նրա վրա, որ հիվանդ է:

Անկասկած, լավագույն վայրը, որտեղ հնարավոր է այդ ամենի մասին խոսել, խնամակալներին աջակցող խմբերն են, ուր հավաքվում են նմանատիպ հանգամանքներում հայտնված մարդիկ: Դրանից զատ, շատ օգտակար կլինեն անհատական հոգեթերապիան և զույգերի թերապիան: Սակայն այդ «մասնագիտական» աջակցությանը ես կանդրադառնամ մի փոքր ուշ: Բանը նրանում է, որ միջին վիճագրական մարդը, որոնց թվում նաև՝ ես, սովորաբար դիմում են նման ծառայությունների, երբ խնդիրն արդեն շատ է խորացել, երբ քիչ չեն արդեն վնասները և անիմաստ վերքերը: Չէ՞ որ միջին վիճագրական մարդը նորմալ և հասկանալի բան է անում. զրուցում է հարազատների, ընկերների և ծանոթների հետ: Եվ այստեղ է, երբ նա հանդիպում է խնդրի սոցիալական կողմին:

Եվ ինչպես արտահայտվել է Վիկի Ուելսը՝ «Քրոնիկները ոչ մեկին հետաքրքիր չեն»: Նա ի նկատի ուներ հետևյալը: Ես գալիս եմ քեզ մոտ իմ խնդրով, ես կարիք ունեմ խոսելու, խորհրդի ու մխիթարանքի կարիք ունեմ: Մենք խոսում ենք, դու ինձ հրաշալի օգնում ես, հասկանում ես ինձ ու բարի ես իմ նկատմամբ: Ես ինձ ավելի լավ եմ զգում, իսկ դու քեզ օգտակար ես զգում: Սակայն մյուս օրը, նրա մոտ, ում սիրում ես, քաղցկեղը դեռ առկա է: Ընդհանուր առմամբ, իրավիճակը բոլորովին չի փոխվել, գուցե՝ ավելի է վատթարացել: Իմ հոգում ընդհանրապես լավ չէ: Ես հանդիպում եմ քեզ: Դու հարցնում ես՝ ինչպես են իմ գործերը: Եթե ես ճշմարտությունն եմ ասում, ապա պատասխանում եմ անտանելի: Ու մենք սկսում ենք խոսել: Դու նորից ես ինձ օգնում, նորից հասկանում ես ու բարի ես իմ նկատմամբ, ես թեթևանում եմ… գալիս է նոր օր, իսկ քաղցկեղը դեռ կա և ոչինչ չի փոխվել դեպի լավը: Օրեր են անցնում, բայց իրավիճակը հնարավոր չէ փոխել (բժիշկներն անում են այն ամենն, ինչ իրենց ուժերի սահմաններում է, և այնուամենայնիվ, նա կարող է մահանալ): Եվ այդպես՝ օր-օրի դու քեզ անասելի վատ ես զգում, ու ոչինչ չի փոխվում: Վաղ, թե ուշ հայտնաբերում ես, որ երբ խոսում ես դրա մասին, գրեթե բոլորը, ով չի եղել նման իրավիճակում, սկսում են ձանձրանալ և նյարդայնանալ: Բոլորը, բացի ամենահավատարիմներից, կամաց-կամաց սկսում են խուսափել քեզանից, չէ՞ որ քաղցկեղ բառը հորիզոնում անդադար կախված է սև ամպի պես, որը յուրաքանչյուր տոնական օր պատրաստ է թափվել առատ անձրևի տեսքով: Ինքդ դառնում ես քրոնիկ նվնվացող մեկը, սակայն ոչ ոք այլևս չի ուզում լսել քո նվնվոցը, մարդիկ հոգնել են նույն բանը լսելով: «Քրոնիկները ոչ ոքի չեն հետաքրքրում»:

Այդպես, խնամակալները վերջապես, հասկանում են, որ իրենց անձնական խնդիրները շատացել են, իսկ դրանց լուծման սոցիալական ուղիները չեն գործում: Նրանց մոտ ի հայտ է գալիս միայնակության և լքվածության զգացում: Եվ այդ պահին նրանք դիմում են փախուստի՝ կա՛մ հոգեպես կոտրվում են, կա՛մ դառնում են հարբեցող, կա՛մ էլ դիմում են մասնագետի…:

Ինչպես արդեն նշել եմ, սեփական դժվարությունների մասին խոսելու լավագույն վայրը, անկասկած, խնամակալներին աջակցող խմբերն են: Եթե առիթ ունենաք լսելու, թե ինչի մասին են խոսում նման խմբերում, կհամոզվեք, որ նրանց հիմնական զբաղմունքը՝ բողոքելն է իրենց սիրելիներից. «Ինչ, որ շատ երևակայեց, մտածելով, որ կարող է ինձ հետ անել՝ ինչ ուզում է», «Այդ ինչից է վերցրել,որ ինքը յուրահատուկ է: Նրանից, որ հիվա՞նդ է»: «Իմ սեփական հոգսերն ինձ հերիք են», «Հուսով եմ, որ այդ ապուշը կշտապի ու կմեռնի վերջապես»: Մոտավորապես այսպես․ մինչդեռ բարի մարդիկ հասարակության մեջ չեն այդպես արտահայտվում և ոչ մի դեպքում իրենց սիրելիի մասին այդպես չեն խոսում:

Բայց դե բանը նրանում է, որ այս բոլոր վատ զգացմունքների, զայրույթի և դյուրագրգիռության ետևում հսկայական սեր է թաքնված, այլապես՝ խնամակալը վաղուց փախել էր: Բայց այդ սերը հնարավոր չէ բացահայտ արտահայտել, քանի դեռ զայրույթն ու դյուրագրգռությունը արգելափակում են այն: Ինչպես ասել է Ջեբրանը. «Ատելությունը՝ չհագեցած սերն է»: Այս խմբերում շատ են հնչում ատելության խոսքեր, սակայն միմիայն նրա պատճառով, որ դրա ետևում մեծ սեր է, չհագեցած սեր: Եթե դա այդպես չլիներ, ոչ ոք չէր ատի․ բոլորը թքած կունենային: Խնամակալների հետ շփումների փորձից կասեմ (ես, ինքս բացառություն չեմ),որ խնդիրը նրանում չէ, որ նրանք բավարար սեր չեն ստանում, այլ նրանում, որ դժվարանում են հիշել, թե ինչպես պետք է այդ սերը տալ, թե ինչպես այս դժվար իրավիճակում սիրել հիվանդին: Ու քանի որ իմ փորձն ասում է, որ նախ և առաջ սերն է նպաստում ապաքինմանը, ապա այդ մարդը իսկապես պետք է վերացնի սիրո արգելքները. զայրույթը, դյուրագրգռությունը, ատելությունը, նույնիսկ՝ նախանձն ու խանդը (ոնց եմ նախանձում, որ նա ունի մեկը, ով ամբողջ ժամանակ հոգ է տանում իր մասին…ես ինձ ի նկատի ունեմ):

Եվ հենց այստեղ է, որ աջակցող խմբերը անգնահատելի օգնություն են ցուցաբերում…Եթե դա չի օգնում ու եթե նույնիսկ օգնում է՝ ես կառաջարկեի անհատական հոգեթերապիա՝ նախ և առաջ խնամակալին, ու միևնույն ժամանակ նաև նրան, ում խնամում են: Չէ՞ որ շուտով կհասկանաս, որ կան բաներ, որ չի կարելի քննարկել սիրելիի հետ և, հակառակը՝ կան բաներ, որ պետք չի որ քեզ հետ քննարկվեն: Ես, կարծում եմ, որ իմ սերնդի ներկայացուցիչների մեծ մասը հավատում է, որ «լավագույն քաղաքականությունն ազնվությունն է», ու որ ամուսիններին անհրաժեշտ է միմյանց հետ քննարկել այն, ինչ տագնապեցնում է իրենց: Դա ճիշտ չէ: Բաց լինելը լավ է և օգտակար, բայց՝ չափավոր: Կան իրավիճակներ, երբ բաց լինելը կարող է վերածվել զենքի՝ ոչ ուղիղ ձևով դիմացինին ցավ պատճառելու  համար․ «Չէ՞ որ ես ճշմարտությունն եմ ասում»: Ես սարսափելի բարկացած եմ և դժգոհ եմ այս  իրավիճակից, որ մեր երկուսի համար ստեղծել է Թրեյի հիվանդությունը, բայց եթե մի փոքր մտածես՝ այդ ամենը նրա վրա թափելը ոչ մի լավ բանի չի հանգեցնի: Նա էլ նույնքան ատում է այս իրավիճակը, որքան և ես․ նրանում, ինչ տեղի է ունեցել, ինքը մեղավոր չէ: Ու միևնույն է, ես բարկանում եմ, ատում եմ ու դյուրագրգիռ եմ: Չարժի կիսվել այդպիսի զգացմունքներով  սիրելի մարդու հետ  ու բեռնել նրան այդ ամենով: Վճարի՛ր հոգեբանին և թափի՛ր նրա վրա այդ կեղտը:

Առավելությունը այստեղ նրանում է, որ երկուսիդ մոտ առաջանում է ազատ տարածք, ուր կարող եք միասին լինել, ու, դրա հետ մեկտեղ, խնամակալի մոտ չեն առաջանում կուտակված զայրույթ ու դժգոհություն, իսկ նրա մոտ ում խնամում են՝ մեղքի զգացում և ամոթ: Դու արդեն կուտակված շատ բան ես դուրս հանել աջակցող խմբերում կամ հոգեթերապևտի մոտ: Այդ ամենը հնարավորություն է տալիս քեզ նարգիզիզմի փոխարեն, ինչը ստիպում է քեզ աղաղակել այն ինչ «իրականում» զգում ես՝ չմտածելով, թե ինչ ցավ կարող ես հասցնել դիմացինին, ձերք բերել ազնվական ստի նուրբ արվեստի հմտությունները: Դա մեծ սուտ չի, դա նուրբ դիվանագիտություն է, որը չի շրջացնում իրական դժվարությունները, բայց, միևնույն ժամանակ, նախընտրում է չշարժել չարտահայտած դժգոհությունների կույտը հանուն այսպես կոչված «ճշմարտության»: Միգուցե՝ այն օրերին, երբ դու առավել հոգնած կլինես, նա, ում մասին հոգ ես տանում, կհարցնի քեզ. «Ինչպե՞ս անցավ օրդ»: Իսկ դու կպատասխանես. «Օրս շատ զզվելի անցավ, և ես ուզում եմ , որ դու հնարավորինս շուտ գցվես կամուրջից»: Ու դա կլինի անպիտան պատասխան: Ազնիվ, բայց իրականում անպիտան պատասխան: Սակայն կարելի է մեկ այլ ձևով փորձել. «Արևս, ես այսօր չափից դուրս հոգնել եմ, բայց դիմանում եմ»: Իսկ հետո այցելել աջակցող խումբ, կամ հոգեթերապևտին ու այնտեղ այդ ամենը դուրս թափել: Բոլորովին անիմաստ է դա սիրելի մարդու վրա թափել, ինչքան էլ որ «անկեղծ» դա չհնչի…

Տարօրինակությունը հետևյալում է. հիվանդին քիչ թե շատ լավ աջակցելու համար պետք է կարողանալ հուզական իմաստով սպունգ լինել նրա համար: Մեծամասնությունը համարում է, որ իրենց գործը հարազատին խորհուրդներ տալն է, օգնելն է՝ դժվարությունները հաղթահարել, օգտակար լինելն է, կերակուր պատրաստելն է, տարբեր տեղեր տանելն է և այլն: Սակայն, այդ բոլոր գործերը ետին պլան են մղվում հիմնական գործի կողքին՝ լինել հուզական սպունգ: Սիրելի մարդը, բախվելով հիվանդության հետ, հնարավոր է՝ մահացու, գերհագեցած է ուժեղ հույզերով, վախերով, սարսափով, զայրույթով, հիսթերիայով, ցավով: Իսկ քո գործն է՝ բռնել սիրելի մարդու ձեռքը, լինել նրա կողքին և ուղղակի ներծծել այդ հույզերը այնքան, որքան կարող ես: Պարտադիր չէ խոսել, պարտադիր չէ ինչ-որ խոսքեր ասել (չկան խոսքեր, որոնք իրապես կօգնեն), պարտադիր չէ խորհուրդ տալ (միևնույն էё անօգուտ է), ոչինչ պետք է չէ անել: Ուղղակի պետք է կողքին լինել և շնչել նրա ցավով, նրա վախերով, նրա տառապանքներով: Աշխատել որպես սպունգ:

Երբ Թրեյան հիվանդացավ, առաջին հերթին ես մտածեցի, որ լավ կլինի, եթե ես ամեն ինչ վերցնեմ իմ ձեռքը, ճիշտ խոսքեր ասեմ, օգնեմ ընտրել լավագույն բուժումը և այլն: Այդ ամենը կարևոր է, բայց գործի էության հետ կապ չունի: Մտածում էի, եթե նա իմանա վատ լուրի մասին,․ օրինակ, որ ունի մետաստազներ, և կսկսի լացել, ես այսպես կարձագանքեմ. «Սպասիր, մենք դեռ վստահ չենք կարող ասել․ պետք է նորից հետազոտվել․ հիմքեր չկան մտածելու, որ դա կանդրադառնա բուժման ընթացքի վրա» և այլն: Բայց դա այն չէ, ինչ Թրեյային անհրաժեշտ է: Նրան պետք է, որ ես ուղղակի լաց լինեմ իր հետ միասին, և ես այդպես էլ արեցի, որպեսզի վերապրեմ իր զգացմունքները՝ օգնելով լուծել կամ ներծծել դրանք: Ինձ թվում է, որ դա տեղի է ունենում մարմնական մակրդակում․ խոսքերի անհրաժեշտություն չկա, թեպետ, եթե ցանկություն կա, կարելի է և զրուցել:

Կարող է այնպես պատահել, որ քո առաջին արձագանքը, երբ սիրելի մարդը ստանում է վատ լուրեր՝ փորձել անել այնպես, որ նրան լավ լինի: Ու ես հաստատում եմ, որ շատ դեպքերում, այդ արձագանքը սխալ է: Առաջին հերթին պետք է ապրումակցումը: Կարևոր պահը, ինչպես ես սկսեցի հասկանալ, այն է, որ պետք է ուղղակի լինել մարդու կողքին, չվախենալ իր վախերից, իր ցավից, իր զայրույթից: Հնարավորություն տալ իրեն անցնել այդ ամենի միջով, իսկ ամենակարևորը՝ չփորձել օգնելու նպատակով ազատել նրան այդ անտանելի զգացմունքներից, օգնել «լավ զգալ» կամ զրույցներով շեղել այդ ապրումներից: Ինչ վերաբերում է ինձ, ապա ես փորձում էի այդպես «օգտակար լինել», երբ չէի ուզում գործ ունենալ ոչ Թրեյայի ապրումների հետ, ոչ էլ՝ իմ․ ես չէի ուզում ուղղակիորեն առնչվել այդ ամենի հետ: Ես պարզապես ուզում էի հեռացնել դրանք ինձնից: Ես չէի ուզում սպունգ աշխատել, ես ուզում էին գործող մարդ լինել, անեի այնպես, որ ամեն բան փոխվեր դեպի լավը: Ես չէի ուզում խոստովանել անհայտության նկատմամբ սեփական վախերս: Ես վախեցած էի նույնքան, որքան Թրեյան:

Հասկանու՞մ եք․ եթե դուք աշխատում եք որպես սպունգ, ապա կարող եք ձեզ անօգուտ ու անպիտան զգալ, որովհետև ոչինչ չեք անում, ուղղակի նստած եք այստեղ և ոչ մի բան չեք ձեռնարկում (գոնե այդպես է թվում): Շատերին հենց սա է դժվար տրվում: Ինձ հետ նույնը եղավ: Մեկ տարի պահանջվեց, մինչ ես դադարեցի փորձերս «ամեն բան ուղղելու» կամ «անելու այնպես, որ նրան լավ լինի», իսկ դրա փոխարեն ուղղակի սկսեցի լինել Թրեյայի կողքին, երբ նա իրեն վատ էր զգում: Ինձ թվում է՝ քրոնիկները ոչ մեկին հետաքրքիր չեն հենց նրա համար, որ քրոնիկ հիվանդների հետ ոչ մի բան չի կարելի անել․ կարելի է լինել ուղղակի կողքը: Այդ պատճառով է, որ երբ մարդկանց թվում է, թե իրենցից ինչ-որ բանում օգնելուն ուղղված գործողություններ  են ակընկալում, իսկ գործողությունները չեն օգնում, նրանք շփոթվում են: Ես ինչ կարող եմ անել: Ոչինչ: Ուղղակի լինել կողքին…

Երբ ինձ հարցնում են, թե ինչ եմ անում, ես տրամադրված չեմ լինում երկար-բարակ բացատրություններ տալու, այլ պատասխանում եմ. «Ճապոնական կին եմ աշխատում», ինչը շփոթեցնում է: Բայց բանը նրանում է, որ քեզանից, որպես մարդ, ով աջակցում է հիվանդին, պահանջվում է լռել ու ենթարկվել ամուսնուն կամ կնոջը, այսինքն՝ լինել կատարյալ «կին»:

Տղամարդկանց համար դա առավել տհաճ է։ Համենայն դեպս, ինձ համար այդպես էր: Միայն երկու տարի անց ինձ այլևս չէր նյարդայնացնում այն հանգամանքը, որ յուրաքանչյուր վիճաբանության ժամանակ Թրեյան ուներ իր հաղթաթուղթը. «Չէ՞ որ ես քաղցկեղ ունեմ»: Այլ կերպ ասած՝ իրեն գրեթե միշտ հաջողվում էր հաստատել սեփական կարծիքը, իսկ իմ դերը կայանում էր նրանում, որպեսզի ուղղակի հետևել իրեն, ինչպես և պահանջվում է մեղմ, հնազանդ կնոջից:

Հիմա ես դրան չեմ հակառակվում: Նախ, Թրեյայի բոլոր որոշումները ավտոմատ չեմ ընդունում, մանավանդ, երբ գտնում եմ, որ դրանք սխալ հաշվարկի վրա են հիմնված: Նախկինում ես աշխատում էի համաձայնվել նրա որոշումների հետ, քանի որ ինձ թվում էր, թե նա հուսահատ կարիք ունի, որ ես աջակցեմ իրեն՝ նույնիսկ, երբ ես դա սխալ էի համարում: Հիմա մենք այլ կերպ ենք վարվում. եթե Թրեյան կարևոր որոշում է ընդունում, օրինակ՝ բուժման նոր մոտեցումի հետ կապված, ես այնքան համառությամբ, որքան կարող եմ, արտահայտում եմ իմ կարծիքը, ընդհուպ՝ մինչև այն պահը, երբ նա վերջապես որոշում է ընդունում ինչ անել: Սակայն դրանից հետո ես համաձայնվում եմ իր հետ, ետ եմ քաշվում  և ամբողջ իմ ուժերով իր ընտրությանը աջակցություն եմ ցույց տալիս: Հիմա իմ խնդիրը նրանում չի կայանում, որ իրեն շփոթեցնեմ կամ կասկածեմ իր ընտության վրա: Իրեն խնդիրները հերիք են առանց իմ այդ կասկածների, թե արդյոք ճիշտ է նա վարվել…

Երկրորդը՝ երբ խոսքը գնում է ամենօրյա պարտավորությունների մասին, ես ամենևին դեմ չեմ հնազանդ կին լինելուն: Ես կերակուր եմ պատրաստում, կարգի եմ բերում, սպասքն եմ լվանում, լվացք եմ անում, խանութ եմ գնում: Թրեյան նամակներ է գրում, սրճի հոգնաներ է անում, ամեն երկու ժամ բռերով դեղեր է ընդունում. Իսկապես՝ ո՞վ պետք է զբաղվի այդ ճղճիմ գործերով…

Էկզիստենցիալիստները ճիշտ են. քո որոշումների և արարքների տիրույթում դու պետք է  պատասխանատու լինես քո կատարած ընտրությունների համար: Դա նշանակում է, որ պետք է ուղղորդվել  որոշումներով, որոնք ընդունել ես, և որոնք ձևավորում են քո ճակատագիրը: Ինչպես ասում են էկզիստենցիալիստները․ «Մենք մեր ընտրությունն ենք»: Սեփական որոշումների պատասխանատվությունից հրաժարվելը կոչվում է «հիմար հավատք», ինչի հետևանքն է դառնում այն, որ դու «ինքդ քեզ հավասար չես»:

Ես դա հասկացա պարզ ճշմարտության միջոցով. այս բարդ իրավիճակում ես ամեն պահի կարող էի փախուստի դիմել: Ինձ շղթաներով չեն կապել հիվանդանոցի մահճակալին, փախուստի դեպքում չեն սպառնացել սպանել: Իմ խորքում ես սկզբունքային որոշում եմ ընդունել. այս կնոջ հետ ես կմնամ հավիտյանս՝ վշտի, թե ուրախության մեջ՝ դա չէ կարևորը: Լինել նրա հետ, քանի դեռ այս ամենը տեղի է ունենում, ինչ էլ որ պատահի: Սակայն այս մզձավանջի երկրորդ տարում ես մոռացա իմ որոշման մասին՝ չնայաց նրան, որ ուղղորդվում էի իմ ընդունած որոշումներով։ Անշուշտ դա այդպես էր, այլապես ես վաղուց էի փախել: Ես ցուցադրեցի «հիմար հավատք», ես «ինքս ինձ հավասար չէի», ես իսկական չէի: Հետևելով իմ հիմար հավատքին՝ ես մոռացա իմ որոշման մասին, ու դրա համար ես միանգամից  մեղադրական ոգով լցվեցի, իսկ հետո՝ ինքնախղճահարությամբ: Ինչ-որ կերպ այդ ամենը պարզ դարձավ ինձ համար…

Միշտ չէ, երբ ինձ մոտ հեշտ էր ստացվում հետևել այդ որոշմանը կամ իմ այլ որոշումներին՝ ընդհանուր առմամբ: Երբ հետևում ես դրան, իրավիճակը ավտոմատ չի փոխվոմ: Ես դա կհամեմատեի հետևյալ կերպ. դու գրանցվում ես որպես պատերազմի կամավորական, իսկ այնտեղ քեզ սպանում են: Միգուցե ես գիտակից որոշում էի ընդունել մասնակցել պատերազմին, բայց մահանալու որոշում չէի ընդունել: Այժմ ես ինձ զգում եմ թեթև վիրավորված ու առանձնապես ուրախ չեմ այդ առիթով, բայց ես կամավոր եմ միացել այս շարժմանը, դա էր իմ ընտրությունը, ես նորից նույնկերպ կվարվեմ՝ արդեն իմանալով հնարավոր հետևանքների մասին:

Այսպես, ես ամեն օր նորովի հաստատում եմ իմ ընտրությունը: Ամեն օր ես նորովի որոշում եմ ընդունում: Դրա շնորհիվ ես դադարեցի մեղադրանքներ կուտակել, իսկ ինքնախղճահարությունն ու մեղքի զգացումը թուլացել են: Դա պարզ սկզբունք է, բայց իրական կյանքում նույնիսկ ամենապարզ սկղբունքները, ստացվում  է, որ շատ բարդ է  լինում կիրառելը…

Ես կամաց կամաց վերադարձա իմ գրական գործնեությանը, իսկ դրան գումարած՝ մեդիտացիային, որի հիմնական էությունը հենց կայանում է նրանում, որպեսզի սովորել մահանալ (մահանալ սեփական «ես»-ի կամ «էգո»-յի համար), և այն, որ Թրեյան բախվեց հիվանդության հետ, հավանաբար՝ մահացու, հզոր խթան հանդիսացավ մեդիտատիվ գիտակցման զարթոնքին: Իմաստունները ասում են, որ եթե դու զարգացնում ես քո մեջ գիտակցությունը, որը չի ընտրում, այլ ուղղակի անվերապահորեն վկայում է մի պահը մյուսի հետևից, մահը դառնում է նույն պահը, ինչպես մնացած պահերը, և դու վերաբերվում ես դրան շատ պարզ և անմիջական: Դու մահից ետ չես գլորվում, կյանքից չես կառչում, չէ՞ որ, մեծ հաշվով՝ երկուսն էլ ուղղակի անցողիկ փորձ են:

Դատարկություն բուդդիստական հասկացողությունը նույնպես օգտակար եղավ ինձ համար: Դատարկություն (շունյատա) չի նշանակում «դատարկ տեղ», «վակուում»․ այն ենթադրում է անկաշկանդ, անսահմանապակ, սպոնտան մի բան ու, միևնույն ժամանակ, այն ակնթարթայնության, հոսունության (աննիկա) հոմանիշն է: Բուդդայականներն ասում են. «Իրականությունը դատարկ է, այսինքն՝ ոչինչ չկա հաստատուն կամ բացարձակ վստահելի, ինչից կարող ենք մենք կառչել հավասարակշռություն ու աջակցություն ստանալու համար»: Ինչպե ասված է «Ադամանդե սուտրայում», «Կյանքը նման է ջրի վրայի պըղպջակի, երազի, տեսիլքի արտացոլության»: Հնարը նրանում է, որ ոչ թե բռնվես տեսիլքից, այլ «բաց թողնես» այն, քանի որ իրականության մեջ բռնվելու բան չկա: Եվ Թրեյայի հիվանդությունը անընդհատ հիշեցնում է, որ մահը՝ մեծագույն «թողությունն» է, սակայն, որպեսզի հոգու խորքում հրաժարվես անցողիկ պահին քո կապվածությունից, հետո մյուս պահից և էլի մյուսից, չարժե սպասել իսկական ֆիզիկական մահին:

Եվ, վերջապես, վերադառնալով սկիզբ, կասեմ. միստիկները հաստատում են, որ այն գործողությունները, որ դու կատարում ես այս աշխարհում, եթե դու ապրում ես   գիտակցականության մեջ, որը չի ընտրում՝ դա Էգոից ազատ գործողություն է, ինչը ազատ է սեփական անձի վրա սևեռվածությունից: Եթե մահանում ես անհատական գիտակցականության համար (կամ անցնում ես նրա սահմանները), նշանակում է՝ մահանում ես գործողությունների համար, սահմանափակված են իրենց վրա և ծառայում են իրենց: Այլ կերպ ասած, դու պետք է ստեղծես այն, ինչ միստիկները անվանում են «ինքնազոհ ծառայություն»: Դու պետք է ծառայես ուրիշներին՝ չմտածելով ինքդ քո մասին ու չսպասելով պարգևի․ ուղղակի սիրել ու ծառայել։ Ինչպես ասում էր մայր Թերեզան․ «սիրել ընդհուպ մինչը ցավը»:

Այլ կերպ ասած՝ դու դառնում ես լավ կին:

Այլ կերպ ասած՝ ես ահա այստեղ եմ, ընթրիք եմ պատրաստում և սպասքն եմ լվանում: Ինձ սխալ մի հասկացեք. ես դեռ շատ հեռու եմ մայր Թերեզայի կատարելությունից, բայց ավելին ու ավելին եմ գիտակցում անձնազոհ ծառայության մաս  կազմող իմ «դայակի» աշխատանքը, և հետևաբար՝ իմ հոգևոր աճը՝ մի բան, որ նման է գործող մեդիտացիային, ապրումակցմանը: Դա չի նշանակում, թե ես հասել եմ  կատարելությանը այս արվեստում, ես ինչպես և նախկինում  վիճաբանում եմ և բողոքում, ինչպես նախկինում՝ բարկանում, հայհոյում ճակատագիրը, ու մենք ինչպես նախկինում Թրեյայի հետ կես-կատակ, կես-լուրջ ասում ենք, թե մի օր ձեռք ձեռքի կբռնենքն ու կգցվենք կամուրջից՝ այս ծաղրանքին վերջ տալու համար: Սակայն, ամեն դեպքում ավելի լավ է, որ ես գրեմ: Իսկ հիմա, որպես պարգև այս երկար նամակը կարդալու համար, և աշխարհի բոլոր բարի ամուսինների համար ես կկիսվեմ բուսական չիլիի աշխարհահռչակ  բաղադրատոմսով:

2-3 բաժակ չոր կարմիր լոբի, 2 տերև քյարաուզ (մանր կտրատել), 2 գլուխ սոխ (մանր կտրատել, 2 կանաչ պղպեղ (մանր կտրատել),

3 գդալ զեյթունի ձեթ, 800 գրամ պոմիդոր

4 ատամ սխտոր

3-4 գդալ աղացած չիլի

2 գդալ թմին

3 գդալ թարմ մաղադանոս, ռեհան

1 շիշ գարեջուր, 1 բաժակ հնդկական ընկույզ

½ բաժակ չամիչ ըստ ցանկության:

Տաքացնել ձեթը մեծ կաթսայում, տապակել սոխը, ավելացնել քյարաուզը, կանաչ պղպեղը և սխտորը: Եփել մոտավորապես հինգ րոպե: Ավելացնել լոլիլը և լոբին: Մարմանդ կրակի վրա եփել: Ավելացել չիլին, թմինը, մաղադանոսը, ռեհանը, գարեջուրը, հնդկական ընկույզը և, ըստ ցանկության՝ չամիչը: Պահել մարմանդ կրակի վրա ինչքան որ պետք է: Մատուցել թարմ մաղադանոսով և քերած «Չեդեր» պանրով:

Արդեն չեմ հիշում՝ նախնական դեղատոմսում գարեջուրը առկա է, թե ես էի պատահաբար թափել կերակուրը պատրաստելիս, ամեն դեպքում՝ նրա առկայությունը շատ կարևոր է: Բացի այդ գդալը ոչ թե թեյի է, այլ՝ ճաշի: Ամբողջ գաղտնիքը շատ խոտաբույսերի առկայությունն է:

A votre sante! Բարի ախորժակ:

Ձեզ սիրող՝ Քեն

 

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s